Cymry Lerpwl
        Llyfrau

Hafan

Cymdeithasau

Eglwysi Cymraeg

Yr Angor

Cymeriadau lleol

Llyfrau

Y
Genhadaeth

Archifau

Dysgu yr Iaith

Liverpool Welsh

D. Ben Rees (gol.), Hanes Gŵyl Hedd Wyn, Bardd-Fugail y Rhyfel Mawr. Gwasg y Lolfa, 2018. 95 tt. £6.99. 

Wele gyfrol fach sydd yn fwrlwm o ddeunydd eithriadol o ddifyr a phwysig yn hanesyddol a gyhoeddwyd yn sgil cynnal Gŵyl y Gadair Ddu o fewn Parc Penbedw yn ystod mis Medi 2017 – achlysur uchelgeisiol a llwyddiannus dros ben a chlod mawr i'r rhai a fu'n ei threfnu'n fanwl dros fisoedd lawer, gan amlygu ymroddiad ac amynedd enfawr, chwarae teg iddynt oll. 

Cyfrol yw hon i goffau neb llai na Hedd Wyn, sef Ellis Humphrey Evans, brodor o ardal Trawsfynydd, bugail lleol adnabyddus, a'r milwr a gipiodd y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw, Medi 1917, ond erbyn diwrnod cynnal y seremoni roedd yr enillydd wedi ei ladd yn ystod brwydr enwog Pilkem Ridge yn y Rhyfel Byd Cyntaf, hynny ar y diwrnod olaf o fis Gorffennaf – achlysur ingol o boenus yn ein hanes a'n hanesyddiaeth fel cenedl ac un sydd yn bendant yn werth ei goffau yn ein hoes ninnau. Fel rhan o'r ŵyl uchelgeisiol, arloesol hon trefnwyd nifer o ddarlithoedd cyhoeddus, sawl cyngerdd a chymanfa ganu llawn hwyl ac egni. Yn ogystal cafodd nifer o feirdd ifanc y cyfle i gystadlu ar gyfer cadair a choron yr ŵyl, a hynny yn y ddwy iaith. 

A phrif drefnydd yr achlysur gwefreiddiol hwn oedd neb llai na'r Athro Dr Parchedig D. Ben Rees, gŵr anghyffredin o ymroddgar a llafurfawr, deinamo o ddyn a chawr o ysgolhaig eithriadol o gynhyrchiol os bu un erioed. A'r Dr Rees yntau oedd yn un o sylfaenwyr mwyaf brwdfrydig Cymdeithas Etifeddiaeth Cymry Glannau Mersi ac un a fu'n ei chynnal yn ddiarbed dros nifer o flynyddoedd erbyn hyn. Ac mae'r gyfrol yn cynnwys nifer o gyfraniadau amrywiol yn y Gymraeg a'r Saesneg fel ei gilydd. 

Un o'r cyfraniadau pwysicaf at y casgliad hwn yw ysgrif gryno gan y Dr Rees ei hun ar gyd-destun hanesyddol Eisteddfod y Gadair Ddu, 1917. A phrif ffocws y darn hwn yw'r rhan a chwaraeodd y Cymry yn hanes ardal Penbedw a'r cylch a nodir rhai o'r Cymry hynny a fudodd i'r ardal hon gan gyfrannu'n helaeth at ddatblygiad capeli Cymraeg Penbedw a chynorthwyo i gynnal Eisteddfod Genedlaethol 1917 yno, her nid bychan oherwydd amgylchiadau hynod anodd y Rhyfel Mawr. 

Un o ddigwyddiadau mwyaf atyniadol yr ŵyl yn 2017 oedd perl o ddarlith hollol wefreiddiol gan Yr Athro Peredur Lynch, Bangor ar y thema 'Hedd Wyn a'r Cof Cyhoeddus'. A Chymdeithas y Cymrodorion a oedd yn gyfrifol am noddi'r ddarlith hon. Yna cawn gyfle i ddarllen darlith bellach yn y Saesneg gan neb llai na'r Dr Huw Edwards, gwyneb hollol gyfarwydd ar y sgrin fach yn ein hystafelloedd fyw ers blynyddoedd bellach, sy'n cyflwyno astudiaeth hollol feistrolgar o swyddogaeth David Lloyd George a gwleidyddion Rhyddfrydol eraill yn cyflwyno gorfodaeth filwrol ym merw'r Rhyfel Byd Cyntaf yn ystod 1916 a 1917. 

Prif gynnwys gweddill y gyfrol yw'r beirniadaethau ar gyfer cystadlaethau’r Gadair a'r Goron yn ystod yr ŵyl a thestun y cerddi a gipiodd y gwobrwyon hyn, pob un o waith beirdd a llenorion ifanc addawol, hynny yn y Gymraeg a'r Saesneg. Dyfarnwyd y gadair am gerdd neu gyfres o gerddi ar y testun 'Hedd Wyn', gyda'r Dr Robin Gwyndaf a'r Dr Siôn Aled Owen yn beirniadu, a Martin Huws yn cipio'r wobr mewn maes arbennig o gryf. 

A difyr odiaeth yw cael y cyfle i ddarllen rhai o'r llythyron diolch diffuant a ddaeth i law i gydnabod y trefnwyr ar eu llwyddiant sylweddol yn trefnu'r fath achlysur a'r nodyn o ddiolch twymgalon gan y Dr D. Ben Rees. Yn goron ar y cyfan yw'r wledd o ffotograffau lliw hyfryd a dynnwyd yn ystod y dathliadau ym Mhenbedw yn ystod mis Medi 2017. I gloi rhaid llongyfarch Gwasg y Lolfa ar droi allan cyfrol fach hynod o hylaw a deniadol sydd yn wledd i'r llygad a'r meddwl. Da iawn chwi oll yn wir. 

J. Graham Jones 

 

 

Edrychwch ar wefan Cyhoeddiadau Modern Cymreig
am y cyhoeddiadau diweddaraf

 

Teitl

 
Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

Hunangofiant - D Ben Rees

 
D.Ben Rees

y Lolfa

£12.99

 

Review at Modern Welsh Publications

Teitl

 
Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

 

 

Defosiwn Gŵyl y Pasg

 
D.Ben Rees
 
Cyhoeddiadau'r Gair
 
£8.99

 

Teitl

 
Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

 

 

The Welsh Missionary Witness in Ellesmere Port (1907-2007)

D.Ben Rees

Modern Welsh Publications

£15.00 (Two books in one, see below)

Teitl

 
Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

 

 

Cysegr Sancteiddiolaf Capel Westminster Road Ellesmere Port (1907-2007)

D.Ben Rees

Cyhoeddiadau Modern Cymreig

£15.00 (Two books in one, see above)

Teitl

 
Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

 

 

A Portrait of Battling Bessie - Life and Work of Bessie Braddock, a Liverpool MP

D Ben Rees

Leen Editions

£5.99

Can be purchased from Leen Editions
or from D Ben Rees

 

Teitl

Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

 

 

Caerwyn

Maredudd ap Rheinallt ac Qwena D.Thomas

Cyhoeddiadau Modern Cymreig

To be advised

 

Teitl

Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

 

 

The Welsh of Merseyside - volume 1

Rev. D. Ben Rees

Modern Welsh Publications Ltd

£8.00 [paperback]

 

Teitl

Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

 

 

Cymry Lerpwl a'r CCyffiniau - cyfrol 1

Rev. D. Ben Rees

Cyhoeddiadau Modern Cymreig

£12.00 [hardback]

 

Teitl

 
Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

 

 

The Welsh of Merseyside in the Twentieth Century- volume 2
 
Rev. D. Ben Rees

Modern Welsh Publications Ltd

£20.00 [hardback]
£12.50 [paperback]

 

Teitl

 
Awdur

Cyhoeddwr

Pris

 

 

 

Cymry Lerpwl a'r Cyffiniau yn yr Ugeinfed Ganrif - cyfrol 2
 
Rev. D. Ben Rees

Cyhoeddiadau Modern Cymreig

£20.00 [hardback]
£15.00 [paperback]